تبلیغات
منطقه آزاد - علل پیدایش نهضت اصلاح دینی
پنجشنبه 17 تیر 1389

علل پیدایش نهضت اصلاح دینی

   نوشته شده توسط: یه بی نشون    نوع مطلب :فلسفه سیاسی ،

علل پیدایش نهضت اصلاح دینی

(پروتستانیزم)

رفورم ها یا اصلاحات همواره نقاط عطفی در مطالعه ی تاریخ تمدن های مختلف بشری بوده اند. قطع یقین تغییرات و دگرگونی های گوناگون یک جامعه در برهه های مختلف تاریخ اش از تغییرات در خصوصیات و خلقیات مردم آن جامعه حاصل می شود. همین موضوع است که موجب شده تا مطالعه ی این اصلاحات را بتوان به عنوان مدخلی برای مطالعه ی تاریخ جوامع گوناگون به حساب آورد. نهضت پروتستانتیزم نیز از این قاعده مستثنی نیست. اهمیت این نهضت را می توان از دو منظر مورد توجه قرار داد: اول آنکه این رفورم در واقع رفورمی کاملا دینی است و از پشتوانه های دینی مسیحیت برخوردار است. این موضوع اهمیت بررسی آن و توجه به نقش اش در تغییرات روانشناختی و جامعه شناختی را صد چندان می کند و دومین عاملی که اهمیت این حرکت را نشان می دهد، تداخل زمانی وقوع نهضت دینی پروتستانتیزم با برهه ی گذار غرب از قرون وسطی به رنسانس است. رنسانس دورانی است که در حقیقت به عنوان تاریخ شروع غرب جدید از آن یاد می کنند. دورانی که با پشت کردن به بسیاری از مولفه های گذشته اش بنیان های مدرنیته و عصر سلطه تکنیک را پایه گذاری می کند. با توجه به دو ویژگی مهمی که بیان شد اگر ده ها کتاب هم درباره ی این نهضت به نگارش در آید، هنوز برخی از زوایای آن پنهان می ماند. از این رو بنا داریم تا در قسمت اول این مقاله نگاهی به برخی علل وقوع این جریان داشته باشیم ودر قسمت دوم آن درباره ی حرکت پروتستانتیزم وبنیانگذاران اش در اروپا و تاثیرات آن بر غرب جدید صحبت کنیم. در انتها نیز این مدعا را به بحث می گذاریم که چرا پروتستانتیزم را روشنفکری دینی و سردمداران آن را روشنفکران دینی می نامیم.

گفتیم که برای مطالعه اصلاحات عمیق می بایست به زمینه های اجتماعی آن توجه کنیم. این قاعده در ارتباط با اصلاحات دینی کمی مشکل به نظر می رسد. زیرا لازم است تا در کنار بررسی خصوصیات جامعه شناختی به مسائل روانشناختی که مستقیما متاثر از آموزه های دینی هستند نیز توجه کنیم. سخن از چرائی نهضت اصلاح دینی در غرب بسیار گسترده و پیچیده است. پیچیده از آن جهت که در ایده آلترین حالتش می بایست با نگاهی تطبیقی تمامی زوایای موثر در وقوع آن جریان را کند و کاو کرد و با یکدیگر تطبیق داد. آنچه که می خواهیم تا در این فرصت به آن بپردازیم، بررسی تنها برخی از مهم ترین عوامل و مولفه های وقوع این جریان است:

١) مسیحیت قرون وسطائی:

"ویل دورانت" دینی را که در قرون وسطی به مردم عرضه می شد را دینی می داند که تنها به فساد طبیعت آدمی اذهان می کند و همواره از وسوسه های شیاطین سخن به میان می آورد که در همه جا حاضرند و مردم را از وقوع قیامتی قریب الوقوع می ترسانند. دورانت انسان قرون وسطائی را کسی می داند که نظم عقلانی در کائنات از فکرش رخت بربسته و علم در آن هیچ راهی ندارد وتنها یک ایمان هولناک برایش باقی مانده است. چنین تلقی ائی از دین بوده که در نهایت موجب شد تا پروتستانتیزم به علت ماهیت باز وپویایش جایگزینی مناسب برای آن به حساب آید.

۲(  تعارضات درونی مسیحیان:

مسیحیت درتمامی دوران حیات و رشدش در هزاره میانی تاریخ غرب هرگز نتوانسته بود به تعارضات درونی پیروانش به نحوی معتدل و متعادل پاسخ صحیح و اصولی دهد. تعارضاتی چون "انسان/خدا"،"طبیعت/ماوراالطبیعه" و"عقل/ایمان" برای جوامع مسیحی قرون وسطی همواره به عنوان معظلی مهم و مطرح در همه آن دوران ها بوده است. در چنین شرایطی نهضتی رخ می دهد که دین را بسیار ساده و روان معرفی می کند و بسیاری از این تعارضات را پاسخ می دهد. آنچنانکه در نهایت آن معظلات فکری در سه رکن مهم و اساسی "انسان، طبیعت وعقل" جمع بندی می شود. البته باید این نکته را متذکر شد که این جمع بندی فکری در بحبوحه ی نهضت اصلاح دینی به دست نیامد و سالها به طول انجامید تا این ارکان شناخته شوند، در این بین این نهضت نقش محرک داشت و شاید بتوان تاثیر آن را در ردیف دیگر علل حصول جمع بندی ذکر شده که در واقع ماحصل تمدن مدرن است، قرار داد. (بررسی اینکه کدام عامل یا عوامل در بوجود آمدن تفکر دنیای جدید اهمیت بیشتری دارند وکدام یک اهمیت کمتر، نیازمند مطالعات گسترده و حجم بسیاری از اطلاعات است(.

۳ ( ثروت فراوان کلیسا:

کلیسای کاتولیک به علت دریافت های متعدد و گوناگونی که به بهانه های مختلف از مردم داشت، ثروت بی حد و حرصی را به دست آورده بود. آن چنان که "دورانت" ثروت کلیسا درآغاز قرن١٣. م را خمس اراضی انگلستان، ربع اراضی اسپانیا، ثلث اراضی آلمان ونصف اراضی لیوونتا می داند. نتیجه چنین ثروت و مال اندوزی گذشته از فساد و تباهی ائی که برای کلیسا نشینان به ارمغان می آورد، چیزی جز جدائی هر چه بیشتر مردم از کلیسا نبود. مردم از یک سو سخنان بیشماری را درباره ی آئین بی آلایش مسیح(ع) وزندگی فقیرانه و توام با درد و رنج وسیر و سلوک می شنیدند و از طرف دیگر مروجان پیام مسیح(ع) را غرق در ثروت می دیدند. این تناقض و فاصله طبقاتی بسیار فاحش بین پیروان آئین مسیح با مروجان آن یکی از عوامل کلیدی برای وقوع نهضت دینی عظیم بود.

۴) تفتیش و تکفیر:

کلیسای مسیحی در قرون وسطی، علی الخصوص در فاصله ی قرن های١١ تا ١٤م از ابزارهای گوناگون تفتیش و تکفیر بهره می جسته است.

۵ ( جنگ ها و درگیری ها:

وقوع جنگهای گوناگون چون جنگهای صلیبی را از جهاتی می توان در رخداد پدیده ی اصلاح دینی در قرن١٦. م مهم دانست: نخست آنکه وقوع این جنگها موجب شد که مسیحیان با فرهنگ ها و جوامع مختلف آشنا شوند واز آن فضای بسته و خفقان جوامع خود خارج شوند و با صناعات و دانش دیگر ملل آشنا شوند. این موضوع حس تغییر و دگرگونی را در آنها تقویت می کرد و باعث می شد تا پیروان مسیح قرون وسطائی به فکر رهائی از شرایط زمانه شان بیافتند. دیگر اینکه وقوع این جنگها ونزاع ها موجب آن شد که هزینه های بسیاری به مردم تحمیل شود و فقرهرچه بیشتر آنها را به ستوه آورد. ضمن آنکه این درگیری ها سبب شد تا امپراطوران و حکومتیان از قدرت و توانائی شان کاسته ودر مقابل وزنه ی قدرت به طرف کلیسا و پاپ سنگین تر شود.

٦ ( رابطه ی کلیسا با حکومت:

در طی دوران قرون وسطی رابطه ی بین کلیسا و حکومتها روندی تقریبا ثابت داشته است. به گونه ائی که اصل جدائی دین از سیاست، کلیسا را به حاشیه امنی کشانده بود که باعث شده بود هرگونه دخالت در مسائل اجرائی و مسئولیت پذیری در قبال جامعه برای کلیسا از بین برود و در سوی دیگر حکومت ها و پادشاهان و امرای محلی بدون هیچ گونه دخالتی در امور دینی به پاسداری و صیانت و تقویت جایگاه کلیسا و پاپ مشغول بودند. این روند عادی و کسالت بار رفته رفته موجب بدبینی مردم به کلیسا و سیاست شده بود.

7) دستورات و اقدامات کذب کلیسا:

مسخ دین توسط کلیسا ها تا به آنجا پیش رفته بود که برای مثال در برخی از مواقع که ازدواج شاهان با محارم بعلل سیاسی یا اجتماعی ضرورت پیدا می کرد، پاپ این حق را برای خود قائل بود تا در ازای دریافت مبالغی این کار را نافع و مقتضی اعلام کند وطرفین را از حدود شرع برهاند!

مثال دیگری از اقدامات عجیب کلیسا، فروش بهشت و جهنم بود!  شاهزادگان واعیان جامعه براحتی بهشت را می خریدند و تحت تاثیر صحبت های پاپ، به اینکه در حیات اخروی شان وارد بهشت می شوند نیز اعتقادی راسخ داشتند. و یا یکی دیگر از اقدامات غیر واقعی کلیسا که همان ثروت هنگفتی را که ذکر کردیم برایش رقم زد، فروش آمرزشنامه ها بود. این کار تا به آنجا پیش رفته بود که مردم فرم گناه نامه شان را می خریدند وپس از ارتکاب گناه آن را پر می کردند وبه همراه هزینه اش برای کلیسا ارسال می کردند. علت اصلی انجام چنین کاری اعتقاد محکم مردم به انجام آن برای آمرزیده شدن گناهانشان بود و کسی که قدرت پرداختن پول را برای گناهانش نداشت خود را مستحق عقوبت در حیات اخروی اش می دانست!مسائلی از این دست باعث شده بود تا دین نزد مردم ظالمانه و غیر متعارف جلوه کند.

علاوه بر آنچه در بالا ذکر شد می توان به مواردی چون: اعتقاد به عصمت پاپ و دوری وی از گناه ، واسطه بودن پاپ بین بندگان و خدا ، اعتقاد به اینکه سعادتمندی از دو راه ایمان و اعمال نیک میسر میشود ، ممنوعیت ازدواج کشیشان و... نیز اشاره کرد. تمامی این موارد همه آنچه که در نهضت اصلاح دینی مورد بازنگری قرار گرفتند، نیستند. عمق این اصلاح را زمانی می توان دریافت که اشاره کنیم حتی " تثلیث " که از بنیان های اندیشه مسیحی برای همه فرق و مذاهب آن است نیز مورد بازنگری قرار گرفت. به گونه ائی که پروتستانها روح القدس را برخلاف کاتولیک ها همراه پسر(مسیح(ع)) نمی دانند و معتقدند که روح القدس همراه پدر است.    


Kaley
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 ساعت 13 و 42 دقیقه و 10 ثانیه
bookmarked!!, I really like your blog!
BHW
چهارشنبه 23 فروردین 1396 ساعت 07 و 16 دقیقه و 45 ثانیه
I blog frequently and I really appreciate your content.
This article has truly peaked my interest.
I will take a note of your blog and keep checking for
new details about once per week. I opted in for your RSS feed as well.
manicure
یکشنبه 20 فروردین 1396 ساعت 15 و 12 دقیقه و 55 ثانیه
Thanks for ones marvelous posting! I actually enjoyed reading
it, you happen to be a great author. I will
always bookmark your blog and will often come back down the road.
I want to encourage you continue your great writing, have a nice evening!
علی
شنبه 9 خرداد 1394 ساعت 12 و 52 دقیقه و 55 ثانیه
کاش که با منابع بود
چهارشنبه 19 آذر 1393 ساعت 01 و 39 دقیقه و 50 ثانیه
سلام مطالب خوب بود اما ادرس ندادره
مرضیه
دوشنبه 18 دی 1391 ساعت 18 و 20 دقیقه و 52 ثانیه
ممنون از مطلبتون . گرد آوری جالبی بود ولی انتظار داشتم کمی طولانی تر باشه.در واقع انگارفقط بستر سازی موضوع رو فراهم کردید.باز هم ممنون بابت وبلاگ پر بارتون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر