تبلیغات
منطقه آزاد - نظریه مارپیچ سکوت و علوم ارتباطات
سه شنبه 30 اردیبهشت 1393

نظریه مارپیچ سکوت و علوم ارتباطات

   نوشته شده توسط: علی ولی پور    نوع مطلب :ارتباطات ،

نظریه "مارپیچ سکوت" در گفت‌وگوی همشهری با دكتر علیرضا دهقان
نظریه مارپیچ سكوت


https://lh6.googleusercontent.com/-VCoFASJcFjY/Ub7ZVpcQcRI/AAAAAAAAEV0/VKCl8g0UpJY/w506-h297-o/1.jpg

اشاره: رسانه ها قدرت زیادی دارند تا آنجا كه می توانند شما را جادو كنند و سررشته افكارتان را در دست بگیرند. اما اگر به آنها علاقه ای نداشته باشید، اگر نتوانند شما را جادو كنند و اگر نتوانند در عقایدتان تغییری ایجاد كنند، باز هم می توانند دست و پایتان را ببندند و به سكوت وادارتان كنند.
نظریه مارپیچ سكوت چنین ادعایی دارد و می گوید حاكمان رسانه ها با حذف تدریجی مخالفان خود می توانند هر روز تعداد بیشتری را به خاموشان جامعه اضافه كنند.
شكل گیری نظریه مارپیچ سكوت، تاثیر آن بر مناسبات اجتماعی و سیاسی و اثر تكنولوژی های نوین اطلاعاتی و ارتباطی بر آن از جمله نكاتی است كه دكتر علیرضا دهقان استادیار گروه ارتباطات دانشكده علوم اجتماعی دانشگاه تهران و معاون آموزشی این دانشگاه در گفتار زیر به آن پرداخته است كه در ادامه بخش اول آن از نظرتان می گذرد.
همه رسانه ها یك صدا بر دیكتاتوری بودن حكومت ساقط شده تمركز می كنند و بخشی از واقعیت ها گفته نمی شود.

    مارپیچی برای سكوت

    نظریه مارپیچ سكوت توضیح شكل گیری افكار عمومی در مورد مسائل و موضوعات مهم است. این نظریه، سكوت گروهی را توضیح می دهد كه احساس می كنند نظر و عقیده آنها از نظر تعداد در اقلیت قرار دارد، هرچند ممكن است در واقعیت درست نباشد.
    سه تصور یا سه ادعای اصلی نظریه این است كه مردم در رفتارها، آمد و شدها و ارتباطات روزمره خود نوعی درك عمومی راجع به افكار عمومی غالب و نظر اكثریت و اقلیت دارند. دیگر اینكه مردم نمی خواهند در گروه اقلیت باشند و از انزوا و فشار گروهی می ترسند و سوم اینكه از ترس انزوا و زیر فشار قرار گرفتن و به خاطر اینكه مورد طعن و تمسخر و یا طرد و بی اعتنایی قرار نگیرند سكوت می كنند.
    
    
    دست پختی زنانه
    این نظریه را خانمی آلمانی به اسم الیزابت نوئل نئومان ارائه كرد. او ابتدا در فصلی از كتاب "مطالعات پخش رادیو تلویزیونی" كه ویراستار آن ایگوچی بود و در سال 1973 در ژاپن منتشر شد نظریه خود را مطرح كرد. این فصل كتاب یادشده با عنوان "بازگشت به رسانه های قدرتمند" نوشته شده بود. عقیده نوئل نئومان همان طور كه در عنوان فصل نشان داده می شود این بود كه رسانه ها ی جمعی می توانند در عقیده افراد اثر زیادی داشته باشند ولی چون تحقیق در این مورد آسان نیست كسانی گفته اند رسانه های جمعی اثر فوری بر افراد ندارند. به عبارت دیگر می خواست بگوید بعد از دوره ای كه معروف به اعتقاد به اثر محدود رسانه های جمعی است مجددا می توان به مفهوم اثرهای قوی رسانه های جمعی اعتقاد پیدا كرد.
    
    
    وقتی سر و كله مارپیچ سكوت پیدا شد
     اینكه چه عواملی موجب طرح این نظریه شد می تواند متعدد باشد. از جمله این عوامل؛ محیط سیاسی و اجتماعی نظریه پرداز، علاقه و توجه وی به حوزه افكار عمومی و نحوه شكل گیری آن، تحصیلات و تجارب فكری و اثر پذیری از متفكرانی مثل جان لاك و آلكسی دوتوكویل و ژان ژاك روسو بود. نوئل نئومان كه متولد 1916 است و به سال 2010 فوت كرد بخشی از دوران زندگی اش با قدرت گرفتن هیتلر و نازی ها در آلمان مصادف بود. یعنی زمان اوج قدرت هیتلر حدود 20 سال داشت. همان طور كه می دانیم تبلیغات در آلمان هیتلری بسیار قوی بود به اضافه اینكه حالت انحصاری داشت یعنی تبلیغات مخالف امكان پذیر نبود و همراه با وحشت و ترس از دستگیر شدن به علت ابراز مخالفت سیاسی بود. این دو نكته یعنی فراگیری رسانه های جمعی و همصدا شدن آنها و ترس از مخالفت و ابراز نظر متفاوت با نظر اكثریت به نوعی در نظریه نئومان دیده می شود كه می تواند غیر مستقیم و تلویحا متاثر از محیط سیاسی و اجتماعی در بخشی از دوران زندگی او باشد. همچنین تحصیلات و مطالعات خانم نوئل نئومان در حوزه فلسفه، تاریخ، روزنامه نگاری و مطالعات آمریكا بود. او در سالهای 1937 تا 1940 به آمریكا سفر كرد، در دانشگاه میسوری به تحصیل پرداخت و دكتری خود را در حوزه پژوهش افكار عمومی گرفت.
     مارپیچ سكوت نظریه ای در چارچوب بحث كلی شكل گیری افكار عمومی است. ممكن است تصور شود عقیده نئومان در مورد شكل گیری افكار عمومی به شیوه مارپیچ سكوت خاص جامعه آلمان و یا جوامعی است كه در آن نوعی انحصار قدرت سیاسی و انحصار رسانه ای برقرار است، ولی ظاهرا نظر وی در مورد آمریكا حداقل در دهه های چهل و پنجاه هم تا حدودی مبتنی بر همین نظریه بود. نوئل نئومان كه در 1940 مدت كوتاهی برای یك روزنامه در آلمان نازی كار می كرد در 1941 مقاله ای به نام "چه كسانی آمریكا را آگاه می كنند؟" نوشت و اظهار داشت رسانه های آمریكا تحت نفوذ سندیكای یهودی قرار دارند. وی مدعی شد یهودی ها مطالب روزنامه ها را می نویسند روزنامه ها را مالك می شوند و انحصار بنگاه های تبلیغاتی را در اختیار دارند و عملا هر طور بخواهند درآمدهای تبلیغاتی را كنترل می كنند. این سابقه نشان می دهد خانم نئومان در مورد جامعه آمریكا و حداقل در مورد عقاید و افكار سیاسی مهم به نوعی به انحصار عقیده و هم صدایی رسانه ها اعتقاد داشته است.
     علاوه بر اینها تجارب آموزشی و شغلی او نیز مرتبط با حوزه شكل گیری و سنجش افكار عمومی است كه به تدوین نظریه مارپیچ سكوت و توسعه آن كمك كرده است. نوئل نئومان و همسرش اریش پیتر نئومان در 1947 یك موسسه افكار عمومی راه اندازی كردند كه معروف ترین و معتبرترین موسسه نظرسنجی در آلمان شد. در مورد تدریس نیز او از 1964 تا 1983 استاد دانشگاه یوهان گوتنبرگ در ماینز آلمان و از 1978 تا 1991 استاد مدعو دانشگاه شیكاگو بود. دو سال هم رئیس انجمن جهانی پژوهش افكار عمومی بود یعنی در فاصله سالهای 1978 تا 1980 .
    
    
    فعال اما محدود
    همان طور كه بیان شد، نظریه مارپیچ سكوت ابتدا در سال 1973 در مقاله یا فصلی از یك كتاب مطرح شد. سپس بحث توسعه یافته تر آن در كتابی دیگر تحت عنوان "افكار عمومی پوست اجتماعی ما" كه توسط خود نوئل نئومان نوشته شده بود منتشر شد. این كتاب اولین بار در سال 1980 به زبان آلمانی منتشر شد و ترجمه آن را به انگلیسی انتشارات دانشگاه شیكاگو به سال 1984 منتشر كرد.
    البته این بحث اكنون به اندازه ای كه برای اولین بار در دهه های هفتاد و هشتاد مطرح شد نفوذ ندارد. سه یا چهار دهه می گذرد و تحولات سیاسی، رسانه ای و تكنولوژیك زیادی رخ داده و از نفوذ و قوت تحلیل این نظریه كاسته شده است. با این حال نباید تصور كرد اكنون این نوع تحلیل و تبیین بی اعتبار است و هیچ نوع كاربردی ندارد. كاربرد این نظریه محدودتر و دشوارتر شده است ولی همچنان می تواند مورد استفاده قرار گیرد.
    چند سال پیش تحقیقی در مورد موضوع ترس یا عدم ترس از صحبت كردن راجع به جدایی طلبان باسك در اسپانیا و فرانسه صورت گرفت. در این تحقیق از نمونه مورد مطالعه پرسیده شد كه اگر با بیگانه ای در قطار همسفر باشید آیا ممكن است در مورد جدایی طلبان باسك وارد صحبت شوید؟ پاسخ بسیار ی از افراد این بود كه ترجیح می دهند این موضوع را با افرادی غیر باسكی در میان بگذارند تا كسانی كه اهل باسك هستند. این پاسخ ها نشان دهنده این است كه افراد اسپانیایی و فرانسوی از اینكه در مورد موضوع حساس جدایی طلبی منطقه باسك با طرفداران این جدایی طلبی صحبت كنند نگران هستند. نكته جالب این است كه این نگرانی در جامعه اسپانیا و فرانسه وجود دارد كه به طور نسبی خیلی آزادتر از جوامع آسیایی و آفریقایی به حساب می آیند.
    
    
    مارپیچ معكوس
    نمونه دیگری از كاربرد این نظریه در یكی دو سال اخیر در مورد دوره حكومت قذافی در لیبی و وضعیت این كشور پس از سقوط قذافی است. سید جواد صالحی در مقاله "نظریه مارپیچ سكوت و نوستالژی قذافیسم در لیبی" این وضعیت را تشریح كرده است. در این مقاله كه پژوهشكده مطالعات استراتژیك خاورمیانه در شهریور 1390 آن را منتشر كرده است نویسنده می گوید پس از سقوط قذافی طرفداران او كه در اقلیت بودند و اعتقاد داشتند كه در دوره قذافی نكته های خوبی هم وجود داشته است به خاطر جو سنگین رسانه ها و تمركز آن ها بر دیكتاتور بودن قذافی امكان این را نداشته اند كه عقاید خود را به اندازه كافی در رسانه ها مطرح كنند و بسیاری از حقایق از این طریق پوشیده مانده است بخشی از این حقایق عبارتند از:
    پرداخت حقوق به بیكاران تا زمانی كه كار پیدا كنند، تحویل آپارتمان مجانی به زوج های كه تازه ازدواج كرده اند، پرداخت شهریه تحصیلی به افراد شاغل به تحصیل، عرضه و فروش اتوموبیل به خریداران به قیمت تمام شده، عدم بدهی خارجی، نداشتن گدا و بی خانمان و كارتن خواب در شهرها.
    به این ترتیب مشاهده می شود نوعی مارپیچ سكوت معكوس در كشورهایی كه دچار حكومت های دیكتاتوری هستند ممكن است اتفاق افتد. با این توضیح كه مثلا در حاكمیت قذافی مخالفان وی به خاطر یكپارچگی و یك صدایی رسانه ها و ترس افراد از دیكتاتور، ممكن است نتوانند اظهار نظر كنند و زمانی كه دیكتاتور سقوط می كند از آنجایی كه به هر حال حاكم سقوط كرده دیكتاتور بوده و انتخابات آزادی برگزار نمی شده است نوع دیگری از یكپارچگی رسانه ای بر علیه دیكتاتوری و تقبیح آن روی می دهد و كسانی كه در دوره قبل وضعیت برخورداری در حكومت داشته اند به خاطر ترس از متهم شدن به طرفداری از دیكتاتوری، نمی توانند امتیازات دوره قبل را اظهار و یا از وضعیت جدید انتقاد كنند.
    به هر حال مقصود این است كه این نظریه همچنان در وضعیت ها و شرایط خاص قوت تحلیلی و تبیین كنندگی دارد ضمن اینكه هرچه دموكراسی توسعه پیدا می كند و رسانه ها از حالت یك صدایی دور می شوند چه به دلیل رشد سیاسی و توسعه دموكراسی و چه به خاطر تغییرات تكنولوژیك این نظریه كاربرد محدودتری پیدا می كند.
    
    
    دنیای مجازی موفق می شود
    یكی از تغییرات تكنولوژیك كه در عدم كاربرد این نظریه موثر در شرایط فعلی افتاده ارتباطات فضای مجازی است در فضای مجازی امكان برقراری شرایط یك صدایی و جلوگیری از تنوع عقاید و نظرها كمتر است. از طرف دیگر در این فضا افراد نگرانی از عكس العمل منفی دیگران ندارند و ترس از انزوا همانند ارتباطات افراد در فضای فیزیكی نیست. بنابراین با وجود فضای مجازی كه در مورد آن كنترل دولتی وجود نداشته باشد شكل گیری افكار عمومی در قالب مارپیچ سكوت چندان محتمل نیست. اگر شرایط مساعد برای این وضعیت در فضای فیزیكی وجود داشته باشد آزادی های موجود در فضای مجازی می تواند آن را خنثی و كم اثر كند.
    
    
    هم این هم آن!
    اگر به تاریخ زندگی و تاریخ شكل گیری این نظریه توجه داشته باشیم پاسخ این سوال كه مسئله مطرح شده در این نظریه با وجود رسانه های فراملی و تكنولوژی های نوین اطلاعاتی و ارتباطی چگونه ممكن است تا حدودی روشن می شود. این نوع نگاه به شكل گیری افكار عمومی مستلزم حضور عوامل و شرایط سیاسی، فرهنگی و رسانه ای خاص است. مهم ترین نكته در پیش بینی كنندگی و قوت تبیین این نظریه انحصار رسانه ای نسبتا طولانی است اگر انحصار رسانه ای شدید برقرار نباشد و حتی اگر این انحصار رسانه ای وجود داشته باشد ولی كوتاه مدت باشد آنچه در نظریه گفته شده است یعنی عدم امكان اظهار نظر اقلیت فكری و سیاسی و بزرگ نمایی غیر واقعی گروه اكثریت رخ نخواهد داد. چرا تبلیغات نظامی و سیاسی در جنگ جهانی دوم خیلی موثر بود؟ دلیل اش این است كه دسترسی به رسانه های دشمنان اندك بود، وقتی هم كه در مواردی این دسترسی به لحاظ فنی امكان پذیر بود افراد از ترس اینكه جاسوس و خائن معرفی شوند به رادیوی دشمن گوش نمی كردند واگر هم گوش می كردند جرئت نمی كردند آنچه را شنیده اند با دیگران در میان بگذارند.بنابراین باید توجه داشته باشیم كه در چه شرایطی این نظریه می تواند به كار گرفته شود.
    در وضعیت كنونی و در شرایطی كه در بیشتر كشورها به رسانه های فراملی دسترسی وجود دارد و اینترنت مرزهای ملی را به لحاظ رسانه ای در نوردید، شرایط پیش بینی شده در نظریه مارپیچ سكوت كمتر تحقق پیدا می كند. در عین حال و با وجود رسانه های فراملی مواردی پیش می آید كه در موضوعات خاص، رسانه های فراملی و رسانه های داخلی هم صدا می شوند و نوعی انحصار پیام رسانه ای پیدا می شود مثل عراق بعد از سقوط صدام و لیبی پس از سقوط قذافی. در این نوع موارد نیز همه رسانه ها یك صدا بر دیكتاتوری بودن حكومت ساقط شده تمركز می كنند و بخشی از واقعیت ها گفته نمی شود.


How does Achilles tendonitis occur?
دوشنبه 30 مرداد 1396 ساعت 07 و 33 دقیقه و 12 ثانیه
You actually make it seem so easy with your presentation but I
find this topic to be actually something which I think I would never understand.
It seems too complex and very broad for me. I'm looking forward for your
next post, I'll try to get the hang of it!
How much can you grow from stretching?
دوشنبه 16 مرداد 1396 ساعت 15 و 18 دقیقه و 53 ثانیه
Thanks for some other great post. The place else may just anybody get that type of info in such a perfect manner of writing?
I have a presentation subsequent week, and I am at the look for such information.
foot pain after walking
یکشنبه 18 تیر 1396 ساعت 09 و 57 دقیقه و 29 ثانیه
Because the admin of this web page is working, no question very quickly it will be renowned, due to its quality contents.
Yanira
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 ساعت 12 و 44 دقیقه و 02 ثانیه
bookmarked!!, I really like your website!
manicure
دوشنبه 18 اردیبهشت 1396 ساعت 04 و 49 دقیقه و 57 ثانیه
When someone writes an article he/she retains the plan of a user in his/her brain that how a
user can know it. Thus that's why this article is amazing.
Thanks!
manicure
دوشنبه 21 فروردین 1396 ساعت 15 و 30 دقیقه و 17 ثانیه
What's Happening i'm new to this, I stumbled upon this I've found It positively useful and it has aided me out loads.
I am hoping to give a contribution & assist different users like its helped me.

Good job.
manicure
شنبه 19 فروردین 1396 ساعت 22 و 25 دقیقه و 15 ثانیه
Aw, this was an incredibly good post. Taking a few minutes
and actual effort to create a great article… but
what can I say… I procrastinate a whole lot and don't seem to get anything done.
BHW
جمعه 18 فروردین 1396 ساعت 15 و 24 دقیقه و 09 ثانیه
It's an awesome piece of writing designed for all the online visitors; they will get advantage from it
I am sure.
manicure
جمعه 18 فروردین 1396 ساعت 13 و 12 دقیقه و 50 ثانیه
I'm impressed, I must say. Seldom do I come across a blog that's
equally educative and amusing, and without a doubt, you've hit the nail on the head.
The issue is something that not enough people are speaking intelligently about.
I'm very happy that I came across this during my search for something relating to this.
manicure
سه شنبه 15 فروردین 1396 ساعت 22 و 35 دقیقه و 17 ثانیه
I was suggested this blog by my cousin. I'm not sure
whether this post is written by him as nobody else know such detailed about
my problem. You are amazing! Thanks!
manicure
سه شنبه 15 فروردین 1396 ساعت 14 و 47 دقیقه و 53 ثانیه
Thanks on your marvelous posting! I quite enjoyed reading it, you might be
a great author.I will remember to bookmark your blog and will come
back in the foreseeable future. I want to encourage continue
your great posts, have a nice morning!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر