تبلیغات
منطقه آزاد - فلسفه فردریش فون هایک
پنجشنبه 5 شهریور 1394

فلسفه فردریش فون هایک

   نوشته شده توسط: علی ولی پور    

فلسفه اقتصادی و سیاسی 

فردریش فون هایک

فریدریش آگوست فون هایک (به آلمانی: Friedrich August von Hayek )؛ اقتصاددان و فیلسوف سیاسی معاصر بود که اندیشه‌های او در مورد اقتصاد سیاسی و لیبرالیسم کلاسیک مورد توجه است.

زندگی
«فردریک اگوست فون هایک»، در هشتم مه 1899 در شهر وین کشور اتریش در خانواده ای دانشگاهی به دنیا آمد. پدر او پزشک و استاد دانشگاه وین بود. تحصیلات خود را از سال 1918 در رشته حقوق در همان دانشگاه آغاز کرد و در سال 1921 مؤفق به دریافت درجه دکتری شد. 
تحت تأثیر شدید اندیشه های فلسفی و اقتصادی متفکر برجسته مکتب اتریش «لودویک فون میزس» در سال 1927 «مؤسسه اتریشی تحقیقات اقتصادی» را بنیان گذاشت و اولین استاد خارجی مدرسه اقتصادی لندن بود. 
هایک موفق شد در سوئیس بـا شرکت روشنفکران، اقتصاددانان، حقوقدانان، مورخان و روزنامه نگاران از جمله لودویک فون میزس، مایکل پولانی، کارل پوپر، موریس آله، میلتون فریدمن و لانیل رابیتس، کنفرانس مون پرلن را تشکیل دهد و تاسال 1960، ریاست آن را بر عهده داشته باشد.
پس از ترک مدرسه اقتصادی لندن، در دانشگاه آرکانزاس، سمت استادی علوم اجتماعی و اخلاقی را عهده دار شد و ریاست «کمیته اندیشه اجتماعی» دانشگاه شیکاگو را نیز پذیرفت. در سال1974 جایزه نوبل در اقتصاد را مشترکاً با گونار میردال، اقتصاددان سوئدی، به دست آورد. 
فریدریش آگوست فون هایک در سال 1992 در 93 سالگی در گذشت. 

آثار
برخی از کتابهای او عبارتند از: 

- قیمت هاو تولید
- نظریه محض سرمایه
- راهی به سوی بردگی
- قـانون، قانون گذاری و آزادی: قواعد و نظم

اندیشه

1. هایک و فلسفه
هایک در مسائل معرفتی خودرا از پیروان کانت می دانست و همانند وی معتقد بود نظمی که انسان در عالم خارج «کشف» می کند، در واقع ناشی ازفعالیت آفریننده ذهن خود اوست. از نظر وی، رویکرد انسان به دنیایی که قصد شناخت آن را دارد باید رویکردی خاضعانه باشد. 
انسان قادر به «توضیح» کامل پدیده ها نیست و هر گونه پیشرفت علمی، در واقع بیش از پیش گستره جهل بشر را نشان می دهد. 
مفهوم «تقسیم معرفت» را برای اولین بار هایک درسال 1937 در مقاله مهمی در باره «اقتصاد و معرفت» مطرح کرد. تقسیم معرفت بدین معنا است که هر فردی از معلوماتی هم که در اختیار ندارد سود می برد. 
نظریه تقسیم معرفت یکی از پایه های نظری نقادی برنامه ریزی متمرکز و سوسیالیسم را تشکیل می دهد. در اقتصاد متمرکز، برنامه ریز به هیچ روی قادر به جمع آوری کلیه اطلاعات ضروری و مفید در جامعه، به منظور تخصیص مطلوب منابع نیست، از این رو کارایی و بازدهی آن بسیار ناچیز است. 
دیدگاه معرفتی هایک درمورد انسان و جامعه درست در نقطه مقابل «علم گرایی» قرار دارد. علم گرایی درخـــردگـرایی صنع گرا ( یا «ساده لوحانه» به قول پوپر) ناشی می شود که خود متکی بر اعتماد نامحدود به امکانات عقل است. 

2. هایک و اقتصاد
هایک از نظر اقتصادی از پیروان «ویزر» و «میزس» است و نظریات مهم وی در جهت مکتب فکری اتریش قرار دارد. آنها ریاضی شدن زیاده از حد نظریه اقتصادی را به دیده بی اعتمادی می نگرند و معتقدند که توضیح علمی کلیه واقعیات اقتصادی از طریق نظام معـادلات مستقل از زمان، غیر ممکن است. 
مفهوم بازار در نظام فکری هایک نقش درجه اول دارد. بازار همانند جامعه انسانی، نهاد خـود جوشی است که جریان تحول هزاران ساله ای را پشت سر دارد. هایک بازار را نهاد و جریان تلقی می کند و نه مدلی انتزاعی.قیمت همانند قطب نما افراد رادر تصمیم گیری اقتصادی هدایت می کند. 
شهرت هایک به عنوان اقتصاددان به نظریات وی در مورد بحرانها و نوسانات ادواری اقتصادی مربوط می شود که کاملاً در جهت مخالف نظریه های کینز قرار دارد. هایک به دو نوع بهره معتقد است: نرخ طبیعی که به بیشترین بازدهی در «تغییر مسیر تولید» بستگی دارد و نرخ بهره پولی یا بانکی که توسط مراجع پولی وبانکی معین می شود. به علت نهادهای اعتباری ممکن است نرخ بهره بانکی کمتراز نرخ طبیعی باشد که به بحران منجر می شود.
هایک انتشار بیش از حد پول رااز طریق تسهیلات اعتباری و مانند آن عامل اصلی ایجاد بحرانهای اقتصادی می داند. از نظر او اثر تخریبی افزایش زیاده از حد اعتبارات، بیشتر در جهت مخدوش کردن قیمتها ی نسبی عمل می کند. 

3. هایک و معرفت شناسی و اقتصاد 
مباحث فلسفی و معرفت شناختی در اندیشه هایک به قدری با مباحث اقتصادی در هم تنیده اند که شاید اغراق آمیز نباشد اگر گفته شود که هایک یکی از فیلسوف ترین اقتصاددانان و اقتصاددان ترین فیلسوفان است. 
از نظر هایک انتزاع مقدم بر عقل است. انتزاع محصول ذهن نیست، بلکه چیزی است که ذهن از آن تشکیل یافته است. از نظر او ذهن (متفکر) انسان محصول تحول فرهنگی است.
عقل در فرایند گسترش قواعد رفتاری یا فرهنگ به وجود می آید. مغز اندامی است که ما را قادر به جذب فرهنگ می کند و نه ابداع آن. در چارچوب اندیشه هایک، کردار انسانی و ارزشهایی که این کردار بر آنها مبتنی است، از ســه منبع سـر چشمه می گیرند. غرایز طبیعی، آداب و رسوم و قواعد مصنوع آگاهانه عقل بشری.
با توجه به خردگرایی تحولی هایک که خود ناشی از نظریه وی در خصوص چگونگی پدیدار شدن نهادهای اجتماعی و تمدن است، می توان گفت که تئوری شناخت وی شدیداً دارای صبغه «سوبژکتیــویستـی» است. پس می توان گفت که موضوع علوم اجتماعی، امر عینی به معنی مستقل از ذهن افراد جامعه نیست، بلکه بیشتر، امری ذهنی است. منظور این است که امر اجتماعی یا وقایع اجتماعی صرفاً عبارتند از عقاید و نظر های افرادی که ما اعمال آنها را مطالعه می کنیم.
در علوم اجتماعی، که درصدد تبیین کردار انسانها است، داده های ما عبارتند از تصوری که انسانها از انسان و دنیای فیزیکی دارند، چرا که انگیزه کردار آگاهانه انسانها تنها همین شناخت و اعتقادات افراد است. 
هایک با تکیه بر دیدگاه سوبژکتیویستی در علوم اجتماعی، نظریه بسیار مهم تقسیم معرفت یا شناخت را مطرح می سازد. 
مفهوم بازار نزد هایک، که مبتنی بر نظریه تقسیم معرفت وی است، کاملاً متفاوت با مدل استاندارد بازار رقابتی نئوکلاسیک است. در نظریه نئوکلاسیک بازار، داشتن شناخت و اطلاعات کامل، از فروض اولیه است. در حالی که در نظر هایک مسئله اصلی دقیقاً در اختیارنبودن چنین شناخت و اطلاعــاتــی است. 
دستاورد بسیار مهم دیگر رقابت، به عقیده هایک، ایجاد و ترویج رفتار عقلایی است. در جامعه ای که رفتار عقلایی امتیازی برای فرد فراهم می آورد، روشهای عقلایی به تدریج نضج می گیرند و با تقلید انتشار می یابند وتاکید داردکه به طور کلی، عقلانیت پیش شرط رقابت نیست، بلکه بر عکس، رفتار عقلایی محصول رقابت یا سنتهایی است که آن را مجاز می دانند. 
هر گاه ودر هر زمینه ای که رقابت ضد ارزش تلقی شود و از آن ممانعت به عمل آید، نوآوری محدود می شود و بدین لحاظ اساساً راه برای پیشرفت اندیشه و عمل مسدود می گردد.
هایک معتقد است که سوسیالیسم و نیز کلیه ایدئولوژی های مخالف نظام بازار ریشه در انگیزه های اخلاق قبیله ای دارند و بر این اشتباه 
فکری بنا شده اند که بر اساس چنین اخلاقی می توان یک جامعه بزرگ و گسترده ایجــاد کرد.

4. هایک و روش شنـاسی ابطـال گرایانه ی پوپر 
آشنایی هایک و پوپر با هم، به سالهای آغازین فعالیتهای علمی ایــن متفکــر یعنــی 1935 بر میگردد؛ زمانی که پوپر به دعوت هایک نسخه اصلی فقرتاریخیگری را در سمینار هایک در مدرسه اقتصاد ی لندن ارائه کرد. «خردگرایی انتقادی» پوپر و ردّ روش شناسی استقرایی و پوزیتیویسم توسط وی، همانندی زیادی با «خردگرایی تحولی» هایک، نظریه محدودیت معرفت بشری و سوبژکتیویسم مورد تأکید وی، به ویژه در علوم اجتماعی دارد. 
هر دو متفکر خردگرا هستند، یعنی به تبیین عقلی واستدلالی واقعیت معتقدند، اما خردگرایی آنها بسیار متواضعانه است. آنها برخلاف خردگـرایـان افـراطـی مـانـنـد مـــارکسیست هــا و فـرویـدی هــا، ادعــای ایـن را نـدارنـد که بتوان همه واقعیتها را در تمام جزئیات آن تبیین و نیــز پیش بینــی کــــرد،آنهـــا چنیــن ادعــاهـــایــی را خلـاف عقـــل و علــم می دانند.

5. سراب عدالت اجتماعی 
ظاهراً «جان استوارت میل» اولین کسی است که اصطلاح عدالت اجتماعی را به معنی امروزی کلمه به کار برده و آن را با صراحت، معادل مفهوم عدالت توزیعی قرار داده است. تعریف عدالت به این صورت که هر کس باید پاداشی متناسب با شایستگی اش دریافت کند، مستلزم حل این مسئله است که جامعه چگونه می تواند شایستگی افراد را تشخیص دهد. 
هایک مخالفتی با دخالت حکومت در امر حمایت از افراد تهیدست، حتی به صورت تضمین حداقل درآمد برای آنها ندارد، اما معتقد است که چنین کاری بایدحتماً درخارج از چارچوب نظم اقتصادی (بازار) انجام گیرد تا عملکرد آن را مختل نکند وگرنه نتیجه نهایی نقض غرض خواهد بود.

6. هایک و سیاست 
فلسفه سیاسی هایک رابطه بسیار نزدیکی باتحلیلهــای اقتصادی او دارد، به طوری که می توان گفت در نهایت، فلسفه سیاسی و اقتصادی او کل منسجمی را تشکیل می دهند که فلسفه آزادی نام نهاد. 
از نظر وی، آزادی شرط لازم برای تحقق و نیز عملکرد مطلوب نظمهای خودجوش، بخصوص در عرصه ی اقتصادی ـ بازار ـ است. منظور هایک از آزادی عمدتاً آزادی سیاسی و مدنی فردی است. 
نزد هایک، قانون، نظم خودجوشی است محصول تحولی طولانی، همانند دیگر نهادهای مهم، مثل بازار. هایک با آنچه «پوزیتیویسم» قانونی نامیده می شود، یعنی ایجاد ارادی و عقلانی حق و اخلاق، شدیداً مخالف است. طبق فرمول کانت «انسان تا زمانی آزاد است که از هیچکس جز قانون اطاعت نکند.»
هایک به تبعیت از «لرد اکتون» معتقد است که آزادی وسیله ای برای رسیدن به یک هدف عالی سیاسی نیست، بلکه خود، همان هدف عالی سیاسی است. از اکتون نقل قول می کند: «اصل حقیقتاً دموکراتیک مبنی بر اینکه هیچ کس نباید قدرت خود را به مردم تحمیل کند، بدین صورت تعبیر می شود که هیچ کس نباید خودرا از تحت قدرت مردم بودن خلاص کند، یا از آن طفره رود یا بدین صورت تعبیر می شود که اراده جمعی مردم مقید به هیچ چیز نخواهد بود.» 

7. هایک و اخلاق 
از نظر هایک تمدن در سایه تشکیل سنت یا سنتهای مناسب به وجود آمده است. ارزشهای اخلاقی درون مایه اصلی سنت و موجد نظمی است که دوام و بقای جامعه به آن بستگی دارد. انسانها از طریق ارزشهای اخلاقی است که قادر می شوند بر برخی از غرایز طبیعی مخرب مسلط شوند و زندگی اجتماعی صلح آمیز و پرباری را تشکیل دهند. بنابر این، بحث اخلاق مقدمه ای است ضروری برای درک مفهوم عدالت از دیدگاه هایک. 
اگر توجه کنیم که مبنای بسیاری از اختلافات مکتبهای سیاسی و اقتصادی را آرمانها و ارزشهای اخلاقی تشکیل می دهند، به اهمیت بحث درباره رابطه میان اخلاق و اقتصاد پــی می بریم. یکی از معدود اندیشمندان معاصر که چنین رابطه ای را مورد تأکید قرار داد، هایک است. 
پژوهشهای مفصل و چند رشته ای وی ـ از فلسفه و معرفت شناسی گرفته تا تاریخ، سیاست و اقتصـاد ـ دربــاره چگـونگــی شکـل گیـری وقـوام یافتن جوامع گسترده (مدرن) امروزی به طور عمده مبتنی بر تئوری تحولی سنت، به عنوان فــراینــد در بــر گیرنده مجموعه ای از ارزشهای اخلاقی است. 
به عقیده هایک اخلاق، نقش تعیین کننده ای در چگونگی تخصیص منابع کمیاب دارد. به طوری که پیشرفت و توسعه اقتصادی جوامع و قوام و دوام آنها در نهایت تابعی از ارزشهای اخلاقی حاکم بر آنها است. 
هایک می گوید: دستگاه ها و تجهیزات بیولوژیک انسان همگام با ابداعات فرهنگی و نهادی تحول نیافته است. در نتیجه بسیاری از غرایز و عواطف انسان هنوز سازگاری بیشتری با زندگی قبیله ای دارد تا با زندگی در جامعه متمدن. بدین علت تمدن اغلب به عنوان پدیداری غیر طبیعی، بیمارگونه و مصنوعی تلقی می شود و انسانها با سماجت در پی فرار از انضباط و الزامات آن هستند. 
آزادی نزد هایک به معنــای آزادی از همــه قید و بندها و رها شدن در دنیای غرایز نیست، بلکه برعکس او آزادی را در چــارچــوب قیدو بندهای کلی، یعنی قانون، میسر می داند. او به نقل از کانت می نویسد:«انسان تا زمانی آزاد است که ازهیچ کس، جز قانون اطاعت نکند.» آزادی به این معنا عبارت است از تعیین حدود و اختیار افراد توسط حکومت قانون و جلوگیری از تحمیل اراده آزاد (نامحدود) یک فرد به افراد دیگر. 
در اندیشه هایک مهمترین ارزشها و نهادهای مؤسس جامعه مدرن ـ یعنی مبادله آزاد، مالکیت فردی (متکثر) و عـدالت ـ مجموعه بهم پیوسته و منسجمی را تشکیــل می دهند که در آن آزادی فردی به عنوان والاترین ارزش اخلاقی، و حکومت قانون به عنوان مهمترین نهاد موجد نظم، نقش اساسی و محوری دارند.

منبع:
ماهنامه تدبیر، شماره 128، مقاله «درباره هایک»، http://www.imi.ir/tadbir/tadbir-128/books-128/1.asp 

buy tadalafil pills
جمعه 16 آذر 1397 ساعت 04 و 26 دقیقه و 03 ثانیه

Really a lot of superb advice.
cialis sale online cialis venta a domicilio order a sample of cialis cialis baratos compran uk generic cialis venta cialis en espaa cialis side effects low dose cialis blood pressure how does cialis work generic cialis review uk
Buy generic cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 ساعت 09 و 06 دقیقه و 53 ثانیه

You said that effectively!
cialis per paypa we use it cialis online store acheter cialis meilleur pri cialis generique cialis official site cialis prices in england cilas buy cialis cheap 10 mg viagra vs cialis cialis reviews
buy tadalafil
چهارشنبه 14 آذر 1397 ساعت 13 و 30 دقیقه و 41 ثانیه

Kudos, Quite a lot of material!

cialis for sale in europa canadian drugs generic cialis viagra or cialis venta cialis en espaa compare prices cialis uk cialis herbs cialis generisches kanada cialis 20 mg cut in half cialis side effects canadian drugs generic cialis
Generic cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 ساعت 02 و 03 دقیقه و 20 ثانیه

Nicely put. Thank you!
generic cialis tadalafil cialis patentablauf in deutschland cialis kaufen bankberweisung tarif cialis france price cialis best tadalafil tablets we choice cialis pfizer india canada discount drugs cialis cialis australian price cialis 10mg prix pharmaci
buy cialis with no prescription
سه شنبه 13 آذر 1397 ساعت 15 و 03 دقیقه و 22 ثانیه

With thanks. An abundance of facts.

generic cialis at walmart cialis 5 mg funziona cialis generico lilly generic cialis at walmart cialis usa cost cialis super acti buy cialis uk no prescription cialis price in bangalore cialis for sale south africa cialis alternative
buy cialis online cheap
سه شنبه 13 آذر 1397 ساعت 03 و 39 دقیقه و 27 ثانیه

Incredible loads of great tips.
cialis farmacias guadalajara brand cialis generic online prescriptions cialis no prescription cialis cheap side effects for cialis cialis diario compra cialis 5 mg buy cialis generic tadalafil buy cialis prezzo in linea basso safe site to buy cialis online
buy cialis online us pharmacy
دوشنبه 12 آذر 1397 ساعت 14 و 33 دقیقه و 11 ثانیه

Thanks. Plenty of facts!

cialis preise schweiz tadalafilo where do you buy cialis cialis without a doctor's prescription cialis canada fast cialis online link for you cialis price cialis manufacturer coupon cialis australia org cialis coupons printable
Cialis 20 mg
دوشنبه 12 آذر 1397 ساعت 03 و 21 دقیقه و 21 ثانیه

Cheers, I value this.
generic cialis at walmart cialis generique 5 mg cialis 5 mg schweiz cialis generico cialis daily cialis super acti buy cialis we like it cialis price calis cialis qualitat
Generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 ساعت 14 و 46 دقیقه و 11 ثانیه

You reported this well!
cialis kaufen bankberweisung cialis bula cialis 50 mg soft tab cialis sicuro in linea tadalafilo cialis en 24 hora buy generic cialis ou trouver cialis sur le net price cialis wal mart pharmacy ou acheter du cialis pas cher
buy cialis online no prescription
یکشنبه 11 آذر 1397 ساعت 03 و 04 دقیقه و 51 ثانیه

Valuable tips. Thanks a lot!
buy cheap cialis in uk cialis generisches kanada click here take cialis cialis 5 effetti collaterali cialis rezeptfrei sterreich cialis daily dose generic cuanto cuesta cialis yaho cialis dosage recommendations cialis price thailand american pharmacy cialis
Cialis generic
شنبه 10 آذر 1397 ساعت 02 و 39 دقیقه و 58 ثانیه

Thanks a lot. A lot of content.

callus pastillas cialis y alcoho cialis rezeptfrei overnight cialis tadalafil cialis herbs cialis lowest price buy cheap cialis in uk low dose cialis blood pressure tadalafil tablets cialis generic availability
buy cialis pills
جمعه 9 آذر 1397 ساعت 15 و 20 دقیقه و 49 ثانیه

Kudos! I enjoy it!
tadalafil tablets ou trouver cialis sur le net cialis 5mg cialis en 24 hora viagra vs cialis vs levitra cialis prezzo di mercato where do you buy cialis cialis for sale cialis 05 safe site to buy cialis online
Cialis canada
جمعه 9 آذر 1397 ساعت 03 و 34 دقیقه و 44 ثانیه

Excellent posts. Kudos.
cialis reviews cialis billig what is cialis only here cialis pills cialis super acti generic low dose cialis cialis 200 dollar savings card cialis price in bangalore callus generic for cialis
buy generic cialis online
پنجشنبه 8 آذر 1397 ساعت 16 و 15 دقیقه و 09 ثانیه

Fine advice. Kudos!
pastillas cialis y alcoho cialis y deporte cialis 05 cialis generico in farmacia cialis for daily use tesco price cialis buy cialis online legal cialis canada cialis herbs cialis therapie
buy cials online
پنجشنبه 8 آذر 1397 ساعت 04 و 14 دقیقه و 14 ثانیه

Seriously tons of fantastic advice!
cialis 05 cialis therapie cialis pills in singapore we choice cialis pfizer india cialis 30 day trial coupon cialis 5 mg scheda tecnica cialis for sale in europa generic cialis acquistare cialis internet acheter cialis kamagra
buy cialis delhi
چهارشنبه 7 آذر 1397 ساعت 15 و 43 دقیقه و 25 ثانیه

Fine advice. With thanks!
cialis taglich female cialis no prescription cipla cialis online tadalafil best generic drugs cialis sialis how does cialis work buy online cialis 5mg cialis ahumada cialis italia gratis
buy cials online
چهارشنبه 7 آذر 1397 ساعت 03 و 40 دقیقه و 59 ثانیه

Terrific info. Cheers.
cialis daily dose generic no prescription cialis cheap prix de cialis cialis great britain cialis online comprar cialis 10 espa241a callus where do you buy cialis cialis from canada cialis daily reviews
levitra prices
پنجشنبه 19 مهر 1397 ساعت 22 و 14 دقیقه و 34 ثانیه

Kudos! Loads of information.

vardenafil generic levitra levitra 20 mg generic levitra levitra 20 mg bayer prezzo levitra 20mg levitra 10 mg kopen levitra 20 mg bayer prezzo levitra without a doctor prescription levitra 10 mg prezzo
buy cialis online
سه شنبه 10 مهر 1397 ساعت 12 و 41 دقیقه و 03 ثانیه

This is nicely put. .
cialis online holland cialis billig non 5 mg cialis generici generic cialis tarif cialis france cialis in sconto cialis generico lilly deutschland cialis online warnings for cialis cialis rezeptfrei sterreich
buy cials online
یکشنبه 8 مهر 1397 ساعت 07 و 52 دقیقه و 35 ثانیه

You've made your point!
cialis 20 mg viagra or cialis american pharmacy cialis link for you cialis price if a woman takes a mans cialis the best site cialis tablets tadalafil 5mg 40 mg cialis what if i take deutschland cialis online we choice cialis uk
buy cialis cheap
شنبه 7 مهر 1397 ساعت 07 و 44 دقیقه و 45 ثانیه

Thank you, A good amount of stuff.

cialis price in bangalore canada discount drugs cialis cialis rckenschmerzen cialis tablets for sale low dose cialis blood pressure buy cialis online if a woman takes a mans cialis cialis canadian drugs usa cialis online cialis kaufen bankberweisung
canadian pharmacycanadian pharmacy
شنبه 31 شهریور 1397 ساعت 21 و 32 دقیقه و 03 ثانیه

Whoa loads of great advice!
canada medication cost drugstore online shopping canadian pharmaceuticals reviews top rated canadian pharmacies online canadian pharmacy canada rx buy viagra usa online canadian discount pharmacies trust pharmacy canada reviews canadian pharmacies stendra
http://cialisvbuy.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 ساعت 22 و 39 دقیقه و 11 ثانیه

Beneficial knowledge. Thanks!
cialis patent expiration tadalafilo buying brand cialis online cialis dosage recommendations cialis free trial only here cialis pills dose size of cialis cialis dosage recommendations compare prices cialis uk cheap cialis
buycialisky.com
سه شنبه 27 شهریور 1397 ساعت 19 و 35 دقیقه و 02 ثانیه

Information certainly utilized.!
cialis bula fast cialis online cialis dosage cialis preise schweiz buy generic cialis acheter du cialis a geneve cialis online napol cialis authentique suisse cialis professional from usa generic cialis 20mg uk
eddrugsgeneric.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 ساعت 09 و 07 دقیقه و 31 ثانیه

Nicely put. Thank you!
prix de cialis buy online cialis 5mg click here take cialis look here cialis cheap canada click now buy cialis brand cialis 5 mg funziona deutschland cialis online order cialis from india cialis 100mg suppliers order cialis from india
http://canadianpharmacytousa.com/
چهارشنبه 14 شهریور 1397 ساعت 01 و 02 دقیقه و 32 ثانیه

Nicely put, Cheers.
trust pharmacy canada reviews canadian online pharmacy canadian medications online pharmacy canada 24 canadianpharmacyusa24h is it legal best canadian pharmacies online northwest pharmacy canada prescription drugs without prior prescription canadian rx world pharmacy online pharmacies legitimate
http://cialisvus.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 ساعت 05 و 20 دقیقه و 49 ثانیه

With thanks, Terrific stuff!
cialis y deporte opinioni cialis generico cialis 20 mg cialis generico cialis venta a domicilio cialis sale online canadian drugs generic cialis we recommend cheapest cialis we use it cialis online store the best site cialis tablets
cialisda.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 ساعت 15 و 04 دقیقه و 10 ثانیه

Wonderful content, Regards!
brand cialis generic cialis cipla best buy where to buy cialis in ontario are there generic cialis the best site cialis tablets cialis for sale cialis tablets precios de cialis generico cialis 5 mg para diabeticos cialis canada
http://viabiovit.com/viagra-drug-interactions.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 ساعت 04 و 43 دقیقه و 25 ثانیه

Fantastic material. Thank you!
online pharmacy sildenafil where can i buy viagra without online viagra uk buy brand viagra online without prescription buy viagra in china buy a viagra online order viagra online uk buying generic viagra online viagra online pharmacy viagra buy viagra buying viagra online from canada
Cialis 20 mg
دوشنبه 7 خرداد 1397 ساعت 06 و 24 دقیقه و 18 ثانیه

Regards! I like this!
generic cialis 20mg uk cialis manufacturer coupon cialis generico lilly 5 mg cialis pharmacie en ligne low cost cialis 20mg cialis 100 mg 30 tablet cialis canadian drugs cialis herbs cialis kaufen cialis side effects
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30