چهارشنبه 29 اردیبهشت 1395

فرضیه و نظریه

   نوشته شده توسط: علی ولی پور    

فرضیه و نظریه 

مترجم: احسان سنایی: فرضیه؛ نظریه؛ قانون: اصطلاحاتی که مرتباً از بابت بار علمی‌شان استفاده می‌شوند. اما عموم مردم، اغلب از معنی‌شان برداشت غلطی دارند. فلان دانشمند عقیده دارد که باید این واژگان بدفهمیده را فی‌الجمله دور ریخت و واژه «مدل» را به جای‌شان نشاند. ولی خب عده‌ای از آنها هم معتقدند که اصطلاحات فوق، تنها موارد دردسرساز موجود هم نیستند و تعویض‌ صرف‌شان، ما را فقط از دست چاله‌های فعلی به مصاف چاه‌های بیشتری می‌برد.

“کلمه‌ای مثل «نظریه»، یک اصطلاح علمی فنی‌ست”؛ این را مایکل فایر (Michael Fayer)، از شیمیدانان دانشگاه استنفورد می‌گوید و می‌افزاید: “اینکه بسیاری از مردم، معنی علمی‌اش را غلط فهمیده‌اند، معنی‌اش این نمی‌شود که باید قید کاربردش را بزنیم. معنی‌اش این می‌شود که ما به شیوه‌های آموزشی بهتری محتاج‌ایم”. هفت اصلاح زیر، از «نظریه» تا «قابل توجه»، گلچینی از این موارد سوء مصطلح‌اند:


۱٫ فرضیه

عامه‌ مردم، به قدری از کلمات «فرضیه»، نظریه و قانون سؤ استفاده می‌کنند که به اعتقاد رت آلن (Rhett Allain)، فیزیکدان دانشگاه ساوث‌استرن لوئیزیانا، باید آن‌ها را به کلّی دور ریخت. او طی مطلبی در وبلاگ Weird Science، آورده: “گمان نکنم حفظ این کلمات، در این مقطعْ ارزشی داشته باشد”.

یک فرضیه، توضیحی راجع به یک موضوع است که می‌شود عملاً آن را محک زد. اما به‌گفته آلن: “اگر از هرکسی بپرسی فرضیه یعنی چه، فوراً می‌گوید: «گمانه‌زنی»”.

۲. صرفاً یک «نظریه» است؟

مخالفین زمین‌گرمایی و نظریه فرگشت، اغلب از واژه‌ی «نظریه» برای تشکیک در زمین‌گرمایی و فرگشت استفاده می‌کنند. به‌گفته آلن، “مثل اینکه این‌‌ها هیچ صحتی نداشته‌اند، چون صرفاً یک نظریه‌اند”. خب این دقیقاً برخلاف کوهی از شواهد پشتیبان زمین‌گرمایی ناشی از فعالیت‌های انسانی، و همچنین نظریه‌ی فرگشت داروین است.

بخشی از مشکل کار، از معنای کاملاً متفاوت واژه‌ی «نظریه» در زبان روزمره، در نسبت با زبان علم آب می‌خورد: یک نظریه‌ی علمی، توضیحی راجع به برخی جوانب طبیعت است که از رهگذر تجربیات و یا آزمایشات مکرّر، مستند شده‌اند. اما همین واژه در کوچه و بازار، صرفاً ایده‌ای‌ست که به مخیله‌ یک نفر خطور کرده؛ نه اینکه توضیحی معتبر و مبتنی بر تجربه و آزمایش باشد.

۳. مدل

ولی خب «نظریه» هم تنها اصطلاح دردسرساز علمی نیست. حتی واژه‌ای که آلن برای جایگزینی فرضیه، نظریه و قانون پیشنهاد کرده – یعنی «مدل» – هم مشکلات خودش را دارد. این واژه نه‌تنها به ماشین اسباب‌بازی‌ و مانکن‌ ارجاع دارد؛ بلکه در رشته‌های مختلف علمی هم معانی متفاوتی می‌دهد. مثلاً یک مدل اقلیمی، با یک مدل ریاضی کاملاً فرق می‌کند.

به‌گفته جان هاوکس (John Hawks)، از مردم‌شناسان دانشگاه ویسکانسین-مَدیسون، “دانشمندان رشته‌های مختلف، به انحای محتلفی هم از این اصطلاحات استفاده می‌کنند. گمان نکنم اصطلاح «مدل»، اعتبار بیاورد. اعتباری هم که در فیزیک دارد، صرفاً از بابت مدل استاندارد [ذرات بنیادی]ست. از طرفی در علم ژنتیک و نظریه فرگشت، «مدل‌»ها کاربرد کاملاً متفاوتی دارند (مدل استاندارد، نظریه اصلی حاکم بر علم فیزیک ذرات بنیادی‌ست).

۴. شکّاک

وقتی کسی از قبول زمین‌گرمایی ناشی از فعالیت‌های انسانی سر باز می‌زند، رسانه‌ها غالباً او را «شکّاک اقلیمی» (Climate Skeptic) معرفی می‌کنند. اما خب به گفته مایکل مان (Michael Mann)، از اقلیم‌شناسان دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، همین به آن‌ها اعتبار می‌دهد. او می‌گوید: “انکار صرف هنجارهای علمی با تکیه بر انتقادات سست، نامعتبر و غالباً فرمایشی، به هیچ عنوان شکاکیت نیست. بلکه مخالف‌خوانی‌ … یا سر باز زدن است”.

این در حالی‌ست که شکاکان حقیقی، به شواهد علمی تمکین می‌کنند و فقط خواهان ارزیابی منصفانه‌‌شان هستند. به‌گفته‌ی مان: “همه دانشمندان باید شکاک باشند. شکاکیت حقیقی، همانطور که کارل ساگان گفته، «موتور خودتصحیح‌گر» علم است”.

۵. محیط یا غریزه؟

اصطلاح «محیط یا غریزه؟» هم از جمله گرفتاری‌های دانشمندان است؛ چراکه به‌گفته دن کروگر (Dan Kruger)، از زیست‌شناسان فرگشتی دانشگاه میشیگان، یک فرآیند فوق‌العاده پیچیده‌ را فوق‌العاده سهل می‌گیرد. او می‌گوید: “این چیزی‌ست که مو بر تن زیست‌شناسان فرگشتی امروز سیخ می‌کند”.

ژن‌ها شاید بر انسان‌ها مؤثر واقع شوند؛ اما خب تغییرات اپی‌ژنتیک (فراوراثتی) هم اینطورند. همین تغییرات‌‌اند که تعیین می‌کنند چه ژنی فعال شود، و این، هم ارثی است و هم از محیطْ اثر می‌پذیرد. به‌گفته کروگر، این محیط هم می‌تواند از آلودگی‌های شیمیایی مؤثر بر جنین داخل رحم، تا توقف رشد بچه در نتیجه‌ی سوء تغذیه را شامل بشود. تمام این عوامل، به نحو فوق‌العاده درهم‌برهم و غیرقابل پیش‌بینی‌ای در کنش و برهم‌کنش‌اند.

۶. قابل توجه

اصطلاح دیگری که دانشمندان از دست‌اش کُفری شده‌اند، «قابل توجه» (Significant) است. به قول مایکل اُبرایان (Michael O’Brian)، رئیس کالج هنرها و علوم دانشگاه میسوری، “این، اصطلاح فوق‌العاده طفره‌آمیزی‌ست. آیا معنی‌اش این است که به لحاظ آماری قابل توجه است؛ یا اینکه واقعاً مهم است؟”

در علم آمار، وقتی چیزی قابل توجه است که مشکل بتوان آن را صرفاً الله‌بختکی و شانسی تلقی کرد. اما خب این بدین‌معنا نیست که تفاوت مهمی، مثلاً بین نشانه‌های سردرد، یا آی‌کیوی افراد وجود دارد.

۷. طبیعی

«طبیعی» هم از جمله اصطلاحاتی‌ست که دانشمندان از شنیدن‌اش وحشت می‌کنند. معمولاً این اصطلاح، به معنای پاک، سالم، و یا خوب گرفته می‌شود. اما هرچیز مصنوعی‌ای هم ناسالم نیست؛ و ضمناً هر چیز طبیعی‌ای هم سالم نیست. “اورانیوم، طبیعی‌ست؛ و اگر مقادیر کافی‌ای از آن را به خودتان تزریق کنید، می‌میرید”؛ این را کروگر می‌گوید.

«ارگانیک» هم از هم‌خانواده‌های «طبیعی»ست که به‌گفته کروگر، معانی دردسرساز مشابهی دارد. برای دانشمندان، ارگانیک صرفاً به معنی آلی یا ترکیبات کربنی‌ست؛ حال‌آنکه همین اصطلاح، امروزه برای میوه‌جات عاری از سموم شیمیایی و پارچه‌های گرانقیمت نخی هم استفاده می‌شود.

شیوه‌های غلط آموزشی

گرچه این اصطلاحات، عموماً بد فهمیده شده‌اند؛ اما به‌گفته دانشمندان، مشکل اصلی این است که مردم در مقاطع راهنمایی و دبیرستان‌شان آموزش درستی ندیده‌اند. در نتیجه نمی‌دانند که توضیحات علمی چگونه شکل می‌گیرند؛ محک می‌خورند و نهایتاً پذیرفته می‌شوند.

مسأله‌ی دیگر اینکه، ما، به قول کروگر، شرایط لازم برای درک شهودی مقولات علمی‌ای از قبیل «فرضیه» یا «نظریه» را نداریم. بیشتر مردم ترجیح می‌دهند از میانبرهای ذهنی برای درک آشفته‌بازار داده‌هایی که هرروزه به سمع و نظرشان می‌رسد، استفاده کنند. و یکی از این میانبرها هم، به قول کروگر، ایجاد “یک اختلاف دووجهی بین یک چیز مطلقاً صحیح، و چیز مطلقاً غلط، یا دروغ است. اینجور مسائل در علم، بیشتر حالت یک پیوستار را دارد. ما مداوماً مشغول صورت‌بندی ادراک خودمان هستیم”.


How did the Achilles tendon get it's name?
جمعه 17 شهریور 1396 ساعت 00 و 22 دقیقه و 47 ثانیه
Hi, I do think this is a great web site. I stumbledupon it
;) I am going to return yet again since i have saved as a favorite it.

Money and freedom is the greatest way to change, may you be rich and continue to guide others.
How we can increase our height?
دوشنبه 30 مرداد 1396 ساعت 14 و 36 دقیقه و 34 ثانیه
Stunning story there. What occurred after? Good luck!
How do you get rid of Achilles tendonitis?
دوشنبه 16 مرداد 1396 ساعت 08 و 01 دقیقه و 56 ثانیه
Stunning story there. What happened after? Take care!
johannahinzmann.hatenablog.com
یکشنبه 15 مرداد 1396 ساعت 15 و 45 دقیقه و 55 ثانیه
Heya i'm for the primary time here. I came across this board and I to find It
truly useful & it helped me out much. I'm hoping to present one thing back and help others like
you aided me.
BHW
جمعه 8 اردیبهشت 1396 ساعت 11 و 57 دقیقه و 45 ثانیه
Hi there, I discovered your blog via Google at
the same time as searching for a similar subject, your site came up,
it appears to be like great. I have bookmarked it in my google bookmarks.


Hello there, simply become alert to your weblog via Google, and located that it is
truly informative. I'm gonna watch out for brussels.
I will appreciate for those who continue this in future.
A lot of people might be benefited from your writing.
Cheers!
manicure
دوشنبه 21 فروردین 1396 ساعت 09 و 44 دقیقه و 08 ثانیه
Remarkable! Its genuinely awesome post, I have got much clear idea on the topic of from this post.
BHW
جمعه 18 فروردین 1396 ساعت 20 و 48 دقیقه و 05 ثانیه
Very good post! We are linking to this particularly great content on our website.
Keep up the good writing.
BHW
جمعه 11 فروردین 1396 ساعت 20 و 38 دقیقه و 50 ثانیه
Paragraph writing is also a excitement, if you be acquainted with then you can write if not it is difficult to write.
خرید اینترنتی
شنبه 9 بهمن 1395 ساعت 16 و 17 دقیقه و 27 ثانیه
خرید اینترنتی
http://shoppluss.ir
Yas
دوشنبه 15 آذر 1395 ساعت 10 و 19 دقیقه و 20 ثانیه
سلام عزیز
انتظار زیادی ازتون ندارم فقط دلم میخواد بهم سر بزنید و نطرتون را بگین و با هم تبادل لینک داشته باشیم منتظرم گلم

http://xyz2.tk


--------------
http://www.robotblog.ir سیستم اتوماتیک ارسال نظر گروهی
تبلیغات رایگان
چهارشنبه 29 اردیبهشت 1395 ساعت 23 و 44 دقیقه و 21 ثانیه
ممنون عالی بود
کمپین #من _منتظرم
چهارشنبه 29 اردیبهشت 1395 ساعت 11 و 15 دقیقه و 10 ثانیه
خدمت مدیر محترمسلام علیکماحتراما، ضمن تبریک اعیاد شعبانیه و نیمه شعبان به شما منتظر گرامی با توجه به فرا رسیدن نیمه شعبان گروه اینترنتی رهروان ولایت اقدام به راه اندازی هشتک اینترنتی #من _منتظرم نموده است بدین وسیله از حضرتعالی جهت شرکت در این هشتک دعوت به عمل می آید.شما می توانید با قرار دادن لوگوی هشتک در وبگاه خود به کمپین انتظار بپیوندید و با ارسال لینک سایت یا وبلاگتان در بخش نظرات همین مطلب اطلاع دهید تا در بخش همراهان کمپین ثبت و وبگاهتان لینک شودلطفا توضیحات بیشتر را از طریق لینک زیر ملاحظه فرمائید.http://www.welayatnet.com/fa/news/91496التماس دعا
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر